Dünya genelinde etkisini artıran El Nino hava olayı, tarım piyasalarında yeni bir belirsizlik dalgası oluşturdu.
Pasifik Okyanusu’nda deniz yüzeyi sıcaklıklarının yükselmesiyle ortaya çıkan El Nino, bazı bölgelerde kuraklık ve aşırı sıcaklıklara, bazı bölgelerde ise yoğun yağışlara neden oluyor.
Küresel tarım üretiminin önemli merkezlerinde yaşanan hava değişimleri, kahveden kakaoya, pirinçten buğdaya kadar birçok temel ürünün geleceğiyle ilgili endişeleri artırdı.
Uzmanlara göre üretimde yaşanabilecek düşüşler, dünya genelinde gıda fiyatlarının yükselmesine ve enflasyon baskısının artmasına yol açabilir.
Kahve fiyatlarında yükseliş başladı
El Nino etkisinin en fazla hissedildiği ürünlerden biri kahve oldu. Özellikle dünyanın önemli kahve üreticileri arasında yer alan Brezilya, Vietnam, Endonezya ve Hindistan’daki hava koşulları yakından takip ediliyor.
Arabica kahvesinin fiyatının haziran ayının başından bu yana yaklaşık yüzde 30 yükseldiği ve libre başına 3,12 dolar seviyesine çıktığı belirtildi.
Brezilya’da yüksek sıcaklıklar ve düzensiz yağışların kahve ağaçlarını olumsuz etkileyebileceği, bunun da verim kaybına neden olabileceği ifade ediliyor.
Vietnam’da ise uzun süren kuraklığın sulama kaynaklarını azaltması halinde önümüzdeki yıllardaki kahve üretiminin de risk altına girebileceği belirtiliyor.
Kakao piyasasında büyük hareketlilik
Dünya çikolata üretiminin temel hammaddesi olan kakaoda fiyatlar son dönemde önemli ölçüde yükseldi. New York kakao vadeli işlemlerinde fiyatların haziran ortasında ton başına yaklaşık 3 bin 950 dolar seviyesindeyken, temmuz ayında 6 bin 455 dolara kadar çıktığı aktarıldı.
Fiyatlar daha sonra gerilese de haziran seviyelerinin hâlâ yüzde 40 üzerinde bulunuyor. Kakao üretiminin büyük bölümünün Batı Afrika, Ekvador ve Güneydoğu Asya gibi iklim değişikliklerinden doğrudan etkilenebilecek bölgelerde yapılması, piyasadaki endişeleri artırıyor.
Fildişi Sahili’nde düşük toprak neminin yeni sezon üretimini tehdit ettiği, Gana’da ise aşırı yağışların kakao hastalıklarının yayılmasına neden olabileceği belirtiliyor.
Türkiye için de maliyet baskısı oluşabilir
El Nino’nun etkileri yalnızca üretici ülkelerle sınırlı kalmayabilir. Tarım ürünlerinde yaşanabilecek küresel arz daralmasının, Türkiye gibi önemli miktarda tarımsal hammadde ithal eden ülkelerde maliyetleri artırabileceği ifade ediliyor.
Uzmanlar, özellikle gıda ürünlerinde küresel fiyat artışlarının iç piyasaya da yansıyabileceğine dikkat çekiyor.
Geçmişte yaşanan güçlü El Nino dönemlerinde küresel gıda emtia fiyatlarının ortalama yüzde 9 arttığı belirtilirken, yeni dönemde enerji maliyetleri ve jeopolitik gelişmelerin etkisiyle fiyat baskısının daha yüksek olabileceği değerlendiriliyor.
Buğday ve pirinçte risk büyüyor
El Nino nedeniyle takip edilen kritik ürünler arasında buğday ve pirinç de bulunuyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), özellikle durum buğdayı ve pirinç üretimindeki olası kayıpları yakından izliyor.
FAO Başekonomisti Máximo Torero, El Nino ile gübre kullanımındaki düşüşün aynı döneme denk gelmesinin tarımsal üretim açısından ciddi risk oluşturabileceğini belirtti.
Hindistan dünyanın en büyük pirinç üreticilerinden biri olurken, Avustralya önemli buğday ihracatçıları arasında yer alıyor.
Kuraklık, aşırı yağışlar ve artan gübre maliyetlerinin çiftçilerin üretim kapasitesini olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.
Şeker ve palm yağında da alarm verildi
Asya-Pasifik bölgesinde güçlü El Nino dönemlerinde şeker üretiminde düşüş yaşanabildiği belirtiliyor. Hindistan’ın olası ihracat kısıtlamaları ve Tayland’daki üretim sorunlarının küresel arz üzerinde baskı oluşturabileceği ifade ediliyor.
Palm yağında ise Endonezya ve Malezya kritik konumda bulunuyor. Dünya palm yağı üretiminin yüzde 80’den fazlasını karşılayan iki ülkede yaşanabilecek kuraklık, küresel piyasaları doğrudan etkileyebilir.
Balık unu ve yağ fiyatları da yükseldi
Peru’da Pasifik Okyanusu’ndaki olağan dışı sıcaklık nedeniyle hamsi avcılığında yaşanan sorunlar, balık unu ve balık yağı fiyatlarını etkiledi.
Balık unu fiyatlarının geçen yılın aynı dönemine göre iki katın üzerine çıktığı, balık yağı fiyatlarının ise temmuz ayından bu yana üç kattan fazla yükseldiği bildirildi. Bu gelişmeler, hayvancılık ve su ürünleri sektörlerinde de maliyet artışı endişesini beraberinde getirdi.
Çok güçlü El Nino ihtimali yüksek
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’nin (NOAA) tahminleri, El Nino riskinin önümüzdeki dönemde devam edebileceğine işaret ediyor.
NOAA verilerine göre El Nino’nun 2027 ilkbaharına kadar sürme ihtimali yüksek görülürken, 2026 sonbaharında “çok güçlü” seviyeye ulaşma ihtimalinin yüzde 81 olduğu hesaplandı.
Uzmanlar, küresel iklim değişikliğinin etkileriyle birlikte El Nino gibi doğal olayların tarım sektöründeki etkilerinin geçmiş dönemlere göre daha sert hissedilebileceği uyarısında bulunuyor.
