Çalışma hayatı boyunca dökülen alın terinin en büyük güvencesi olan emeklilik hakkı, bazen SGK'nın geriye dönük yaptığı incelemeler sonucunda askıya alınabiliyor. Emeklilik dilekçesi verildiği tarihte şartları sağladığı düşünülerek aylık bağlanan vatandaşlar, yıllar sonra kurumdan gelen "Size hatalı maaş bağlanmış" tebligatıyla büyük bir şok yaşayabiliyor.
Türkiye Gazetesi yazarı ve sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş, kamuoyunda kafa karışıklığı yaratan bu sürecin hukuki boyutlarını ve vatandaşların izlemesi gereken çözüm yollarını köşesine taşıdı. Karakaş’ın analizlerine göre, maaşın kesilmesi "her şeyin sonu" anlamına gelmiyor. Doğru bir hukuki ve idari süreç işletildiğinde maaşın yeniden bağlanması oldukça mümkün.
İptal ve Geri Ödeme Süreci Nasıl İşliyor?
SGK mevzuatına göre bir sigortalı, 4/1-a (SSK), 4/1-b (Bağ-Kur) veya 4/1-c (Emekli Sandığı) statüsü fark etmeksizin emeklilik dilekçesi verdiğinde, kurum kayıtlarındaki mevcut verilere göre işlemleri tamamlanarak maaşı bağlanıyor. Ancak ilerleyen yıllarda yapılan rutin denetimlerde, hizmet dökümünde bir çakışma, sahte sigortalılık tespiti veya gün sayısında hesaplama hatası "zuhur ederse", SGK bu durumu yasal olarak kabul etmiyor ve aylığı derhal kesiyor.
Bu noktada en büyük mağduriyet "yersiz ödeme" kaleminde ortaya çıkıyor. Şartları taşımadığı halde yıllarca maaş alan vatandaşın geriye dönük aldığı tüm ödemeler yasal faiziyle birlikte geri isteniyor. Kamu görevlileri (Memurlar) için ise durum idari açıdan daha farklı bir boyut taşıyor. Emekli Sandığı mensuplarının emekliliği iptal edildiğinde, kişi mağduriyet yaşamaması adına eski memuriyet görevine iade ediliyor.
Yeniden Maaş Bağlatmanın Hukuki Formülü
Anayasa Mahkemesinin 2021 yılında verdiği emsal niteliğindeki karar, SGK'nın bu tür durumlarda sigortalı lehine esneklikler sağlamasına yol açtı. İsa Karakaş'ın aktardığı bilgilere göre, maaşı kesilen bir vatandaşın önünde durumuna göre iki farklı hukuki senaryo bulunuyor:
-
Şartlar Gizlice Dolmuşsa: Kurum hatayı tespit edip maaşı kesene kadar geçen zaman zarfında, vatandaşın yaş veya prim gibi eksik şartları zamanın akışı içinde doğal olarak tamamlanmış olabilir. Eğer hata fark edilmeden önce gerçek emeklilik şartları oluşmuşsa, vatandaşın yeni bir talep veya dilekçe vermesine gerek kalmaksızın SGK tarafından maaş tekrar bağlanıyor.
-
Şartlar Hâlâ Eksikse: İptal kararının geldiği gün itibarıyla emeklilik şartları hala yerine getirilmemişse süreç biraz daha uzuyor. Bu durumda sigortalının öncelikle eksik prim günlerini (borçlanma veya çalışarak) tamamlaması bekleniyor. Tüm şartlar kemale erdiğinde kuruma yeni bir emeklilik dilekçesi veriliyor ve maaş, bu yeni dilekçeyi takip eden ayın başından itibaren yasal olarak yeniden işlemeye başlıyor.
Kurum Hatası ve Sürpriz Prim Borçlarında Uygulanan Esneklikler
Maaş iptalleri her zaman sigortalının eksikliğinden kaynaklanmıyor. Bazen SGK personeli de "sehiv" (yanlışlık) yaparak statüleri karıştırabiliyor. Örneğin, yasa gereği son 1261 gün kuralına göre Bağ-Kur’dan emekli olması gereken bir vatandaşa yanlışlıkla SSK’dan maaş bağlanabiliyor. Böyle bir durumda devletin "itidal ve adalet" çizgisi devreye giriyor. Eğer kişinin hizmetleri zaten emeklilik tarihinden önce her iki statüde de mevcutsa, sigortalı mağdur edilmiyor. Yanlış statüden bağlanan maaş iptal edilse de, kişiden yeni bir dilekçe istenmeksizin doğru statü (Bağ-Kur) üzerinden hak kazanılan tarihten itibaren maaş tekrar hesaplanarak kesintisiz ödeniyor.
Öte yandan, emekli olduktan sonra "Eski bir prim borcunuz ortaya çıktı" şeklindeki tebligatlar da vatandaşları korkutabiliyor. Yeni mevzuat uygulamalarına göre, eğer sonradan ortaya çıkan bu geçmiş dönem borcu kişinin emeklilik hakkını (asgari gün sayısını) tamamen ortadan kaldırmıyorsa maaş kesinlikle durdurulmuyor. SGK bu tür durumlarda "Sülüs (1/3) Kuralı"nı işletiyor. Emeklinin aylığı kesilmeden, ortaya çıkan borç tutarı, alınan maaşın üçte biri (1/3) oranında her ay düzenli olarak kesilerek tahsil ediliyor. Bu sayede hem kurum alacağını tahsil ediyor hem de emekli vatandaş ekonomik olarak tamamen muhtaç duruma düşürülmemiş oluyor.
