SEMİ TEKTAŞ/ İzmir Büyükşehir Belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren ESHOT Genel Müdürlüğünün 2025 yılı Sayıştay denetim raporu, kurumun mali yükümlülükleri ve idari işleyişine ilişkin bir dizi tespiti ortaya koydu. Raporda, özellikle belediye şirketlerinden alınan personel hizmetlerine ilişkin ödemelerdeki eksiklikler ve personel giderlerinin mevzuatta belirlenen sınırı aşması dikkat çekti. Sayıştay, personel giderlerinin yasal sınırın altına düşürülmesi için yeni personel alımı yapılmaması gerektiğini belirtirken, şirketlere yapılması gereken ödemelerin eksiksiz gerçekleştirilmesi gerektiğini de vurguladı.
Denetimde ayrıca öğrenci abonman kartlarından elde edilen gelirlerin aktarılma takvimi, ESHOT bünyesindeki iki dairenin görev tanımları ve Buca Metrosu kapsamında kuruma tahsis edilen alanın sınırları incelendi.
Şirketlere 2,6 milyar TL’lik ödeme yapılamadı
Sayıştay raporunun öne çıkan bulgularından biri, ESHOT’un personel hizmeti aldığı İZELMAN ve İZENERJİ şirketlerine yönelik hakediş ödemeleri oldu. Denetimlerde, bazı aylarda ödemelerin hiç yapılmadığı, bazı aylarda ise SGK primleri ve vergi tutarları kadar eksik ödeme gerçekleştirildiği tespit edildi.
Rapora göre ESHOT Genel Müdürlüğünün 2025 yılında iki şirkete yönelik toplam 2 milyar 632 milyon 41 bin 618 TL tutarındaki yükümlülüğünü yerine getiremediği belirtildi.
Eksik ödemelerin şirketlerin vergi ve SGK primlerini zamanında yatırmasını güçleştirebileceğine dikkat çekilen raporda, bu durumun gecikme zamları ve cezai yaptırımlara yol açabileceği ifade edildi.
Sayıştay, personel hizmeti bedellerinin yalnızca çalışanlara ödenen net ücretler üzerinden değil, SGK primleri ve vergiler de dahil edilerek tam olarak karşılanması gerektiğini kaydetti. ESHOT Genel Müdürlüğü ise eksikliklerin giderilmesi için gerekli tedbirlerin alınacağını bildirdi.
Personel giderleri yüzde 40,17’ye ulaştı
Raporda, ESHOT’un toplam personel giderlerinin mevzuatta belirlenen yüzde 30’luk sınırı aştığı da belirtildi.
2025 yılı verilerine göre ESHOT Genel Müdürlüğünün kendi personeline ilişkin giderleri 497 milyon 218 bin TL olarak hesaplandı. Belediye şirketlerinde çalışan personelin net tutarlar üzerinden hesaplanan giderleri ise 3 milyar 543 milyon 104 bin TL’ye ulaştı.
Böylece toplam personel gideri 4 milyar 40 milyon 323 bin TL oldu. Bu tutarın, yeniden değerleme oranıyla artırılmış 10 milyar 57 milyon 261 bin TL’lik bütçe geliri tutarının yüzde 40,17’sine karşılık geldiği kaydedildi.
Mevzuatta büyükşehir belediyeleri için personel giderleri sınırının yüzde 30 olarak düzenlendiğini hatırlatan Sayıştay, bu oranın aşılması durumunda yeni personel alımı yapılamayacağını, ihtiyaç duyulması hâlinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği
Bakanlığından izin alınması gerektiğini belirtti.
Raporda, personel giderleri yasal sınırın altına düşene kadar personel alımı yapılmaması gerektiği vurgulandı. ESHOT Genel Müdürlüğü de bulgunun giderilmesine yönelik yasal yükümlülüklerin yerine getirileceğini bildirdi.
Genç İzmirim Kart gelirlerinde aktarım gecikmesi
Sayıştay’ın bir diğer tespiti, Genç İzmirim Kart ve öğrenci abonman kartı gelirlerinin tahsil edilerek ESHOT hesaplarına aktarılması sürecine ilişkin oldu. Raporda, günlük tahsil edilmesi gereken gelirlerin aylık olarak tahsil edildiği belirtildi.
8 Mart 2019 tarihli ve 30708 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği’ne göre ödeme ve elektronik para kuruluşlarının, kamu kurumları adına tahsil ettikleri tutarları takip eden iş günü içinde ilgili kurumun anlaşmalı bankalarda açılmış hesaplarına aktarması gerekiyor. Yönetmelik kapsamında kamu kurumlarının mali kaynaklarını kamu sermayeli bankalarda değerlendirmesi ve banka protokollerini ilgili hükümlere uygun biçimde düzenlemesi de öngörülüyor.
İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin 28 Mayıs 2021 tarihli kararları doğrultusunda hazırlanan ESHOT ile İzmir İnovasyon ve Teknoloji AŞ arasındaki Akıllı Ücret Toplama Sistemi Katılım Protokolü’nde 27 Haziran 2025 tarihinde değişiklik yapıldı.
Değişiklikle öğrencilerin ulaşım giderlerini azaltmak, toplu taşımayı teşvik etmek ve sürdürülebilir ulaşımı yaygınlaştırmak amacıyla Aylık Öğrenci İzmirim Kart Projesi geliştirildi. Proje kapsamında 480 TL karşılığında yüklenen 100 kontörlük biniş hakkının bir sonraki aya devredilmeyeceği ve yükleme tarihinden itibaren 30 gün geçerli olacağı düzenlendi. Kartlardan elde edilen hasılatın ise ilgili kurum veya kuruluşa takip eden ayın 5’ine kadar ödenmesi kararlaştırıldı.
Ancak Sayıştay’ın incelemesinde, protokolde belirlenen takvime rağmen hasılatın ilgili belediye şirketi tarafından takip eden ayın farklı tarihlerinde bildirildiği ve ödendiği tespit edildi.
ESHOT Genel Müdürlüğü, denetim sırasında hasılat aktarım süreçlerinin ayrıntılı biçimde incelendiğini ve gecikme nedenlerinin değerlendirildiğini bildirdi. Protokol hükümlerinin yeniden düzenleneceği ve Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği’ne uyum sağlanması amacıyla ilgili şirkete gerekli bildirimlerin yapıldığı ifade edildi.
Sayıştay ise günlük olarak kesinleşen gelirlerin ay sonu beklenmeden ertesi gün ESHOT hesaplarına aktarılmasını sağlayacak işlemlerin yapılması ve protokolün buna uygun hâle getirilmesi gerektiğini kaydetti.
İki dairenin görev tanımlarında mükerrerlik
Denetim raporunda ESHOT bünyesindeki Araç Bakım Onarım Dairesi Başkanlığı ile Ulaşım Yatırımları Dairesi Başkanlığının görev ve yetki alanlarında mükerrerlik oluşturabilecek düzenlemeler bulunduğu da belirtildi.
22 Şubat 2007 tarihli ve 26442 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik, idari birimlerle bu birimlerin kadro unvanları arasında görev ve yetki mükerrerliğine izin vermiyor. Yönetmelik, aynı nitelikteki hizmet ve görevleri yerine getirmek üzere birden fazla yönetici kadrosu oluşturulmasını da engelliyor.
Raporda, Araç Bakım Onarım Dairesi Başkanlığının kurum araçlarının bakım, onarım ve yenileme çalışmalarını yürütmek, günlük kontrolleri gerçekleştirmek, periyodik bakım planlarını hazırlamak ve atık yönetim programı oluşturmak gibi görevleri bulunduğu belirtildi.
Ulaşım Yatırımları Dairesi Başkanlığının görevleri arasında ise toplu ulaşım planlarına uygun araç yenileme planları hazırlamak ve araçların ağır ve kapsamlı bakım ve onarımlarını yapmak yer aldı.
ESHOT Genel Müdürlüğü, denetim sırasında iki dairenin fiilî görev alanlarının farklı olduğunu bildirdi. Açıklamada günlük bakım ve koruyucu bakım faaliyetlerinin Araç Bakım Onarım Dairesi Başkanlığı tarafından; ağır revizyon, stratejik filo planlaması ve yatırım faaliyetlerinin ise Ulaşım Yatırımları Dairesi Başkanlığı tarafından yürütüldüğü ifade edildi.
Sayıştay, olası görev çakışmalarının önüne geçilmesi için daire başkanlıklarının görev ve yetki alanlarının mükerrerlik oluşturmayacak şekilde belirlenmesi gerektiğini kaydetti.
Buca Metrosu için tahsis edilen alanın sınırları belirsiz
Sayıştay raporunda, Buca Metrosu Projesi kapsamında Dokuz Eylül Üniversitesi Tınaztepe Kampüsü girişinde ESHOT’a tahsis edilen alanın protokolde açıkça tanımlanmaması da bulgu olarak yer aldı.
İzmir Büyükşehir Belediyesi ile üniversite arasında imzalanan protokolde, 53097 ada ve 1 parselde bulunan alanın ESHOT Genel Müdürlüğüne bedelsiz tahsis edilmesi kararlaştırıldı. Ancak tapu kayıtlarında söz konusu parselin yalnızca üniversite yerleşkesini değil, arka bölümdeki ormanlık alanı da kapsadığı belirtildi.
ESHOT’un 24 Kasım 2025 tarihinde protokolün düzeltilmesi amacıyla İzmir Büyükşehir Belediyesi Raylı Sistemler Dairesi Başkanlığına yazı gönderdiği, ancak denetim itibarıyla herhangi bir düzeltme yapılmadığı kaydedildi.
Genel Müdürlük, fiilen yaklaşık 8 bin metrekarelik alanın kullanıldığını ve bu alanın protokolde açıkça belirtilmesi için ek protokol hazırlanmasına yönelik girişimde bulunulduğunu bildirdi.
Sayıştay ise kurumlar arasında ileride ihtilaf yaşanmaması ve tarafların hak ve yükümlülüklerinin netleştirilmesi amacıyla protokolün fiilî kullanım durumuna uygun biçimde revize edilmesi gerektiğini vurguladı.
Sayıştay’dan mali ve idari düzenleme uyarısı
ESHOT’un 2025 yılı denetim raporunda, personel hizmeti ödemelerindeki eksikliklerden personel giderlerinin yasal sınırı aşmasına, gelir aktarımındaki gecikmelerden idari birimlerin görev tanımlarına ve taşınmaz tahsisine ilişkin belirsizliklere kadar farklı başlıklarda tespitlere yer verildi.
Raporda, personel hizmeti bedellerinin eksiksiz ödenmesi, personel giderlerinin mevzuata uygun seviyeye indirilmesi, kart gelirlerinin günlük aktarımını sağlayacak düzenlemelerin yapılması ve kurum içi görev dağılımıyla tahsis protokollerinin netleştirilmesi gerektiği belirtildi.
