KAZİM BOZKURT/İzmir'in Urla ilçesi Nohutalan Mahallesi'nde, Fidanlar İnşaat Sondajcılık Elektrik San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından sera ve/veya kaplıca tesisi amaçlı jeotermal kaynak arama sondajı yapılması için Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci başlatıldı.
Proje Tanıtım Dosyası'ndaki (PTD) i bilgilere göre, AR:1824 ruhsat numaralı sahada, 105 ada 4 parselde kayıtlı 4 bin 254 metrekarelik arazinin 700 metrekarelik bölümünde bir adet sondaj kuyusu açılması planlanıyor. Tapu kaydında "Zeytin Ağaçlı Tarla" olarak geçen arazi, 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı'nda "Tarım Alanı" olarak işaretli bulunuyor.
Sondaj derinliğinin 500 metre olarak belirlendiği projede, arama faaliyeti sonucunda çıkarılacak suyun sera ve/veya kaplıca tesisi amaçlı kullanılması öngörülüyor. Dosyada, "çıkarılacak su ile jeotermal enerji santrali kurulması söz konusu olmayacaktır" ifadesi yer alıyor.
DSİ'nin kapalı havzasında yer alıyor
PTD'nin Hidrojeolojik Etüt Raporu bölümünde, ruhsat sahasının tamamına yakınının, DSİ YAS Daire Başkanlığı'nın 30 Nisan 2024 tarihli yazısıyla ilan edilen "Çeşme Karaburun Alt Havzası Tahsise Kapalı YAS Alanı" içinde kaldığı belirtiliyor.
Raporda, "Bu alanda yeraltısuyu tahsisi yapılmamakta olup, derin yeraltısuyu kuyusu açılması yasaklanmıştır." ifadesine yer veriliyor.
Öte yandan, DSİ'nin kapalı ilan ettiği alanın soğuk yeraltı suyu tahsisine ilişkin olduğu, jeotermal kaynak aramasının ise 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu kapsamında farklı bir hukuki rejime tabi bulunduğu kaydediliyor.
Şirket, soğuk su akiferlerini korumak amacıyla kuyunun 300 metrelik üst kısmının 9 5/8 inç çapında kapalı çelik boru ile teçhiz edileceğini, boru arkasının 1,65-1,80 gr/cm³ yoğunlukta portland çimento şerbetiyle yüzeye kadar yalıtılacağını taahhüt ediyor.
Ayrıca, sondajın menba tarafına iki, mansap tarafına bir olmak üzere toplam üç adet 100 metre derinliğinde gözlem kuyusu açılacağı, bu kuyulardan altı ayda bir su numunesi alınarak kimyasal analiz yapılacağı ve sonuçların DSİ 2. Bölge Müdürlüğü'ne sunulacağı belirtiliyor.
Ağır metal riski raporda yer alıyor
ÇED dosyasının atık yönetimi bölümünde, "Jeotermal akışkanların bileşiminde yüksek seviyelerde (başta bor ve arsenik olmak üzere) ağır metal bulunabilmektedir. Akışkanın olası ağır metal içeriği nedeniyle arıtma önlemleri alınmaksızın alıcı ortama deşarj edilmesi uygun bulunmamaktadır." ifadesi yer alıyor.
Dosyada, sondaj çamurunun jeomembran ile kaplı havuzlarda depolanacağı, buharlaşma sonrasında kalan atık için Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında tehlikelilik analizi yaptırılacağı ve sonucuna göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'ndan lisanslı bertaraf tesislerine gönderileceği kaydediliyor.
Sondaj sırasında kullanılacak çamurun ana bileşenlerinin su ve bentonit olduğu, bentonitin doğal ve tehlikesiz nitelikte bir katkı maddesi olduğu ifade ediliyor. Kuyu şartlarından dolayı ağır çamur gerekmesi halinde barit kullanılacağı, diğer kimyasalların kullanılması durumunda ise listenin ve malzeme güvenlik bilgi formlarının DSİ 2. Bölge Müdürlüğü'ne sunulacağı taahhüt ediliyor.
Arazi bedelsiz kiralandı
PTD'de yer alan bilgilere göre, sondajın yapılacağı arazinin sahibi Hamit Fidan ile Fidanlar İnşaat Sondajcılık şirketinin hissedarları aynı kişilerden oluşuyor. Kira sözleşmesinde, "Söz konusu taşınmazların maliki kiraya veren ile kiracı şirket hissedarlarının aynı olması dolayısı ile bedelsiz olarak kiralanacaktır." ifadesi bulunuyor.
Proje bedeli 7 milyon 246 bin 800 lira olarak açıklanırken, arazi kiralama kalemi sıfır lira olarak gösterildi. Proje bedelinin tamamını mobilizasyon, sondaj, borulama, çimentolama ve platform yapımı gibi mühendislik kalemleri oluşturuyor.
Şirketin merkezi Diyarbakır'ın Kayapınar ilçesinde bulunuyor.
Üç ayda tamamlanması planlanıyor
Dosyaya göre, sondaj faaliyetinin yaklaşık üç ay sürmesi öngörülüyor. Bu sürenin ilk haftasında arazi hazırlık ve makine ekipman kurulum işlemleri, kalan dönemde ise sondaj faaliyeti gerçekleştirilecek.
Faaliyet öncesinde 700 metrekarelik alandan yaklaşık 84 ton bitkisel nitelikli toprak sıyrılarak ayrı bir alanda depolanacak. Sondaj tamamlandıktan sonra bu toprak yeniden serilecek ve arazi eski haline getirilecek.
Çalışmalar sırasında 10 personelin istihdam edilmesi planlanıyor. Sondaj alanına en yakın yerleşim yeri 770 metre mesafedeki Nohutalan Mahallesi, en yakın hastane 2,35 kilometre mesafedeki Urla Devlet Hastanesi, en yakın okul ise 3,30 kilometre mesafedeki Uzunkuyu İlkokulu olarak kayıtlarda yer alıyor.
Deprem riski ve fay hattı
Bölgenin, Gülbahçe/Karaburun fayının etkisi altında bulunduğu, AFAD verilerine göre yer ivmesinin 0,441g olduğu belirtiliyor. Dosyada, depremle ilgili olarak "Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik" hükümlerine uyulacağı taahhüt ediliyor.
Sondaj noktasına 250 ila 500 metre mesafede kuru dere yatakları bulunduğu, bu derelerin yataklarına hiçbir şekilde müdahale edilmeyeceği, kenarlarına 20'şer metrelik koruma şeridi bırakılacağı kaydediliyor.
"ÇED Olumlu Belgesi alınmadan faaliyete başlanmayacak"
Şirket, PTD'de arama faaliyeti sonrasında üretime geçilmesinin planlanması durumunda ÇED Yönetmeliği hükümlerine göre başvuru yapılacağını, "ÇED Olumlu Belgesi" alınmadıkça faaliyete başlanmayacağını taahhüt ediyor.
Ayrıca, sondaj lokasyonlarının yerinin değişmesi veya sayısının artması durumunda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'ne başvurulacağı ve ilgili tüm kurumlardan görüş alınacağı belirtiliyor.
Öte yandan, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun kapsamında, şirketin faaliyet öncesi, sırası ve sonrasında zeytin ağaçlarına zarar vermeyeceğini, doğal yapıyı koruyacağını taahhüt ettiği dosyada yer alıyor.
Faaliyet sahasının 2 kilometrelik etki alanı içinde milli park, tabiat parkı, tabiat koruma alanı, özel çevre koruma bölgesi ve sit alanı bulunmadığı, en yakın korunan alanın 11,53 kilometre mesafedeki Tanay Tabiat Parkı olduğu kaydediliyor.
