İzmir’in Gaziemir ilçesinde yıllardır “İzmir’in Çernobili” olarak anılan eski kurşun fabrikası sahasına ilişkin yeni bir açıklama yapıldı. Çalışmaları yürüten firma, 20 yılı aşkın süredir çevre ve halk sağlığı tartışmalarının merkezinde yer alan alanda temizlik ve iyileştirme sürecinin tamamlandığını duyurdu. Ancak geçmişte ortaya çıkan kaçak döküm skandalı ve sürece ilişkin şeffaflık tartışmaları yeniden gündeme geldi.
Ekovar Çevre Grup Yönetim Kurulu Başkanı Mesut Özer, “Sahada gerçekleştirdiğimiz temizlik ve iyileştirme faaliyetleri, ulusal mevzuata ve uluslararası standartlara uygun şekilde planlandı ve uygulandı” dedi. Açıklamada, sahada 180 farklı noktadan çift numune alındığı ve tüm sürecin kayıt altına alınarak izlenebilir şekilde yürütüldüğü ifade edilirken, Özer ayrıca “Bugün gelinen noktada, sahada fiili temizlik ve iyileştirme çalışmalarının tamamlanmış olması çok önemli. Bundan sonraki süreçte, hazırlanan raporların ilgili kurumlar tarafından değerlendirilmesiyle birlikte nihai karar verilecek” ifadelerini kullandı.
Denetim eksikliği vurgusu: Gizlenen ne var?
Süreci yakından takip eden avukat Arif Ali Cangı, yapılan açıklamayı eleştirerek sürece ilişkin ciddi soru işaretleri bulunduğunu söyledi:
“Yerel yönetimlerden, üniversitelerden, sivil toplumdan komisyona neden üye alınmadı? Onlardan ne gizleniyor? Şimdiye kadar atıkların kaynağını dahi tespit edemeyen kurum temsilcilerinin denetlediği ‘temizlendi’ sözüne nasıl güvenelim? Hiç olmazsa şu sorulara yanıt verilsin: Sahadan çıkartılan atık miktarı nedir? Bunların ne kadarı tehlikeli atık, ne kadarı radyoaktif atıktı? Bu atıklar nereye götürüldü? Nasıl götürüldü? Çalışmalar şimdiye kadar kamuoyu denetiminden neden kaçırıldı?
Saha sivil ve bağımsız denetime açılmadan ‘temizlendiği’ açıklamasının bizim yönümüzden hiçbir inandırıcılığı yoktur. Radyoaktif atığın kaynağı, geliş yolu ve failleri tespit edilmeden, 19 yıldan bu yana bölgedeki mahallelerde yaşayan halkın sağlığını nasıl etkilediği belirlenmeden, zararları tazmin edilmeden bu dava bitmez.”
Ne olmuştu?
İzmir’in Gaziemir ilçesi Emrez Mahallesi’nde bulunan eski Aslan Avcı Kurşun Fabrikası sahasında radyoaktif atık bulunduğu ilk olarak 2007 yılında ortaya çıktı, ancak kamuoyunun gündemine 2012 yılında taşındı. Yıllar boyunca çevre örgütleri ve meslek odaları tarafından gündemde tutulan alan, “İzmir’in Çernobili” olarak anılmaya başladı.
Sahada temizlik çalışmalarının başlatılması ise uzun yıllar tartışma konusu oldu. 2024 yılında başlatılan çalışmalar kapsamında, alandaki radyoaktif içerikli atıkların çıkarılması ve taşınması süreci başladı. Ancak bu süreçte yeni bir skandal ortaya çıktı. İzmir Büyükşehir Belediyesi ekipleri tarafından yapılan denetimlerde, sahadan çıkarılan atıkların Torbalı’nın Yoğurtçular Mahallesi’ndeki boş bir araziye izinsiz şekilde döküldüğü tespit edildi. Söz konusu gelişme kamuoyunda büyük tepki çekerken, temizlik çalışmalarını yürüten firma yaşanan durumu doğruladı ancak sorumluluğu taşeron nakliye firmasına yükledi. Şirket, olayın ardından ilgili firma ile sözleşmenin feshedildiğini açıkladı. Kaçak dökümün ardından bölgede yapılan ölçümlerde “radyoaktif kirlilik tespit edilmediği” yönünde açıklama yapılırken, sürecin kamuoyuna geç duyurulması ve denetim mekanizmalarına ilişkin soru işaretleri tartışılmaya devam etti.
