İzmir’in Karaburun ilçesinde bulunan ve yarımadanın tek doğal sulak alanı olma özelliğini taşıyan İris Gölü için tescil çağrıları yeniden gündeme geldi. Karaburun Sivil İnisiyatif ile Karaburun Yerel Fok Komitesi, 2 Şubat Dünya Sulak Alanlar Günü dolayısıyla yaptıkları ortak açıklamada, gölün yıllardır sistematik biçimde kurutulmak istendiğini belirterek sulak alan tescil sürecinin bir an önce tamamlanmasını istedi.
Açıklamada, İris Gölü’nün kadim bir doğal göl olduğu yönündeki bilimsel ve hukuki raporlara rağmen, aradan geçen uzun yıllara karşın koruma statüsünün hâlâ resmiyet kazanmadığı vurgulandı.
Yıllardır kurutma girişimleri var
Çevre örgütleri, Karaburun Yarımadası’nın tek doğal sulak alanı olan İris Gölü’nün 1970’li yılların sonlarında açılan drenaj kanallarıyla kurutulmaya çalışıldığını, bu süreçte alanın kadastral parselasyon yoluyla özel mülkiyete dönüştürüldüğünü hatırlattı. Benzer müdahalelerin yıllar içinde aralıklı olarak sürdüğü, son olarak 2019 yılında göl suyunun yeniden boşaltılmaya çalışıldığı belirtildi.
Bu girişimlerin kamuoyuna yansımasının ardından Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu’nun 20 Aralık 2019 tarihinde toplanarak kanalların kapatılması ve sorumlular hakkında suç duyurusunda bulunulması yönünde karar aldığı, kanal ağzının ise 2020 yılında Karaburun Belediyesi tarafından kapatıldığı anımsatıldı.
Bilirkişi raporu: Kadim göl, ağır tahribat
2019’daki kurutma girişimine ilişkin açılan davanın sürdüğü belirtilirken, Karaburun Asliye Ceza Mahkemesi dosyasına giren 24 Kasım 2025 tarihli bilirkişi raporuna dikkat çekildi. Raporda, İris Gölü’nün kadim zamanlarda oluşmuş doğal bir göl olduğu, alanın 1. Derece Doğal Sit kapsamında kaldığı ve yapılan müdahalelerin gölün doğal yapısında ağır tahribata yol açtığı tespit edildi.
Bilirkişi raporunda ayrıca, 2019’da açılan kanalın kapatılmasının olumlu ancak yetersiz olduğu, ani ve yoğun yağışlarda göl suyunun yeniden boşalabileceği, bu nedenle alan için acil rehabilitasyon çalışmalarına ihtiyaç bulunduğu vurgulandı.
Açıklamada, Türkiye genelinde çok sayıda tatlı su gölünün kuruduğu bir dönemde, İris Gölü gibi küçük sulak alanların varlığını korumasının hem bölge ekosistemi hem de yaban hayatı açısından kritik önemde olduğu ifade edildi. Göl ve çevresinin birçok kuş türü için üreme, barınma ve konaklama alanı sunduğu hatırlatıldı. Kurak dönemlerde Karareis Barajı’ndan göle “can suyu” verilmesinin, gölün yaşatılması açısından uygulanabilir çözümlerden biri olabileceği de ilgili kurumlara iletildi.
“Tescil kararı hayati önemde”
Karaburun’daki çevre örgütleri, 2019–2026 yılları arasında İris Gölü’nde düzenli gözlem, kayıt ve belgeleme çalışmaları yürüttüklerini, hazırlanan teknik raporun Türkiye Sulak Alan Envanteri’ne işlendiğini belirtti. Buna karşın, kapatılan kanallarda hâlâ su sızıntılarının devam ettiği, kaçak su kullanımı ve yoğun otlatma baskısının sürdüğü ifade edildi.
