Türkiye'nin dünya pazarlarıyla gerçekleştirdiği mal değişiminin yönünü ve maliyet haritasını belirleyen dış ticaret verilerinde dengeler değişiyor. Türkiye İstatistik Kurumu tarafından paylaşılan son dökümlere göre, küresel tedarik zincirindeki maliyet artışları ve enflasyonist baskılar, dış ticaretin bütçe değerlerini yukarı çekmeye devam ediyor. Mayıs ayına ilişkin yayımlanan tescilli verilere bakıldığında, ülkeye giren ve ülkeden çıkan malların birim fiyatlarında geçen yılın aynı dönemine kıyasla gözle görülür bir tırmanış yaşandığı tescillendi. Ekonomi kurmaylarının ve piyasa analistlerinin yakından takip ettiği dış ticaret endeksleri, küresel konjonktürdeki fiyatlama stratejilerinin Türkiye ekonomisindeki yansımalarını da net bir şekilde ortaya koyuyor.
Finansal piyasalarda hacimsel analizlerin yapılmasına olanak tanıyan rapora göre, ihracat birim değer endeksi, mayıs ayında geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 14,2 oranında yükseliş kaydetti. Sektörel bazda incelendiğinde bu artışın homojen olmadığı, özellikle belirli stratejik iş kollarında yoğunlaştığı görülüyor. Geçen yılın mayıs ayına göre gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 8,8, yakıt hariç tutulan ham maddelerde yüzde 11,3 oranında fiyat artışı tescil edildi. En çarpıcı sıçrama ise küresel enerji piyasalarındaki dalgalanmaların etkisiyle yüzde 52,5 artan yakıt kalemi ile imalat sanayisinde yaşanan yüzde 12'lik tırmanış oldu. Aynı dönemde ithalat birim değer endeksi de yıllık bazda tıpkı ihracatta olduğu gibi yüzde 14,2'lik bir artış grafiği sergiledi. İthal edilen ürünlerin maliyet yapısı incelendiğinde, gıda, içecek ve tütün grubunda yüzde 2,4'lük hafif bir gerileme yaşansa da yakıt ithalatı maliyetlerinin yüzde 49, ham maddelerin yüzde 4,3 ve imalat sanayisi ürünlerinin yüzde 6,4 oranında zamlandığı kayıtlara geçti.
Fiziksel sevkiyatlarda hacimsel daralma dikkat çekiyor
Dış ticaretteki fiyat artışlarının aksine, limanlardan ve sınır kapılarından geçen tır, gemi ve kargo operasyonlarının lojistik hacmini temsil eden miktar endekslerinde ise radikal bir gerileme dönemi yaşanıyor. Fiyatların yükselmesi nedeniyle küresel alıcıların talep esnekliğinde yaşanan değişimler ve iç pazardaki tüketim eğilimlerinin zayıflaması, miktar bazlı verilerin çakılmasına neden oldu. Sanayi tesislerinin üretim lojistiği ve hammadde tedariki süreçlerini de doğrudan ilgilendiren bu azalış, dış ticarette niceliksel bir küçülmenin yaşandığını belgeliyor.
Açıklanan resmi verilere göre, ihracat miktar endeksi mayıs ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 20,8 oranında azaldı. Türk mallarına yönelik fiziksel talebin azaldığını gösteren bu tablonun alt kırılımları incelendiğinde; gıda, içecek ve tütün sektöründe yüzde 16, yakıt hariç ham maddelerde yüzde 19,9, yakıtlarda yüzde 20,6 ve imalat sanayisi ürünlerinde yüzde 21,4'lük düşüşler yaşandığı görülüyor. Benzer bir daralma ithalat kanadında da kendini hissettirdi. Yatırım ve tüketim mallarının ülkeye giriş hızını gösteren ithalat miktar endeksi mayısta yıllık bazda yüzde 21,8 oranında geriledi. Bu cephede de gıda grubunda yüzde 6,2, ham maddelerde yüzde 6,9, yakıtlarda yüzde 3,8 ve imalat sanayisinde yüzde 23,1'lik hacimsel kayıplar tescil edildi.
Arındırılmış seriler iç ticaretteki dengelenmeyi işaret ediyor
Ekonomideki mevsimsel dalgalanmaların ve takvimdeki iş günü farklılıklarının veriler üzerinde yarattığı sapmaları ortadan kaldırmak amacıyla hesaplanan arındırılmış seriler, dış ticaretteki yapısal dönüşümü daha berrak bir şekilde okumayı mümkün kılıyor. Aylık bazda yapılan lojistik kıyaslamalar, dış satımda küçük de olsa bir toparlanma eğilimi olduğunu, buna karşın ithalatta frenleme politikasının sürdüğünü gösteriyor. Sıkı para politikası ve kentsel bütçe dengelerini koruma hamlelerinin ithalat iştahını kestiği bu süreçte, arındırılmış endeksler geleceğe yönelik makro tahminlere baz oluşturuyor.
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ihracat miktar endeksi, nisan ayında 146 seviyesinde bulunurken mayısta yüzde 1,2'lik sınırlı bir artışla 147,7 değerine ulaştı. Ancak takvim etkilerinden arındırılmış seriye bakıldığında, yıllık bazdaki düşüşün etkisi daha net görülüyor; endeks geçen yılın mayıs ayındaki 163,2 seviyesinden yüzde 5,5 azalışla bu yılın aynı ayında 154,1 olarak gerçekleşti. İthalat tarafında ise mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış miktar endeksi, nisan ayındaki 123,4 seviyesinden mayısta yüzde 6'lık bir düşüşle 116 seviyesine geriledi. Takvim etkisinden arındırılmış ithalat miktar endeksi ise yıllık bazda yüzde 10 azalarak 120,3 oldu. Son olarak, ihraç edilen malların fiyatlarının ithal edilen malların fiyatlarına oranını gösteren ve ülkenin dış ticaret avantajını ölçen dış ticaret haddi, geçen yılın mayıs ayındaki 89,5 seviyesinden çok küçük bir kıpırdanmayla 0,1 puan arttı ve 89,6 olarak kaydedildi.
