Avrupa'nın II. Dünya Savaşı'ndan sonra tanıklık ettiği en kanlı insanlık suçlarına ve sistematik katliamlara imza atan isimlerden biri daha tarih sahnesinden çekildi. Balkanlar'da 1990'lı yıllarda yaşanan iç savaş dönemi boyunca Bosnalı Müslümanlara yönelik yürütülen etnik temizlik hareketinin askeri ayağını yöneten ve işlediği savaş suçları nedeniyle uluslararası ceza mahkemesi tarafından ömür boyu hapis cezasına mahkum edilen Sırp komutan Ratko Mladiç, yargılandığı ve cezasını çektiği Hollanda'nın Lahey kentinde öldü. Yıllarca kaçtıktan sonra yakalanan ve sanık sandalyesine oturtulan eski generalin ölümü, savaşta yakınlarını kaybeden kurban aileleri ve Bosna-Hersek halkı tarafından derin bir burukluk ve adalet muhasebesiyle karşılandı.
Srebrenitsa soykırımı ile insanlık tarihine kara bir leke bıraktı
Balkanlar'ın yakın tarihinde silinmez yaralar açan savaş sürecinde, Bosna Sırp Cumhuriyeti Ordusu'nun başkomutanlığı görevini üstlenen Ratko Mladiç, özellikle 1995 yılının temmuz ayında yaşanan Srebrenitsa Soykırımı esnasında oynadığı rolle hafızalara kazındı. Birleşmiş Milletler tarafından "güvenli bölge" ilan edilen Srebrenitsa kentine Sırp birlikleriyle giren Mladiç, BM barış gücü askerlerinin gözleri önünde binlerce silahsız Bosnalı erkeği ve çocuğu kentin dışındaki infaz alanlarına sevk etti. Sadece birkaç gün içerisinde 8 binden fazla Bosnalı Müslüman'ın systematically katledildiği ve toplu mezarlara gömüldüğü bu operasyonu bizzat sahada yöneten Sırp general, kadınları ve çocukları ise zorunlu göçe tabi tutarak bölgenin demografik yapısını silmeyi hedefledi.
Yıllar süren firari hayatın ardından yakalanıp Lahey'e teslim edildi
Savaşın sona ermesiyle birlikte kurulan Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından hakkında tutuklama kararı çıkarılan eski komutan, uzun yıllar boyunca Sırbistan bürokrasisi ve ordu içerisindeki milliyetçi unsurların koruması altında gizlendi. Sahte kimlikler ve koruma ağları kullanarak adil bir yargılamadan kaçmaya çalışan feci felaketlerin faili, uluslararası baskıların artması ve Sırbistan'ın Avrupa Birliği entegrasyonu süreçlerinin etkisiyle 2011 yılında Sırbistan'ın kuzeyindeki küçük bir köyde yakalandı. Yakalanmasının ardından hızlı bir hukuki süreçle Lahey'deki uluslararası mahkemeye iade edilen şahıs, insanlığa karşı işlenen suçlar, savaş kanunlarını ihlal etme ve soykırım suçlamalarıyla sanık sandalyesine oturtuldu.
Uluslararası mahkeme ömür boyu hapis cezasını onamıştı
Lahey'deki yargılama süreci boyunca pişmanlık emaresi göstermeyen ve sık sık mahkeme heyetiyle tartışmalara giren Bosna Kasabı, 2017 yılında tamamlanan dava sonucunda soykırım ve insanlığa karşı işlenen suçlardan suçlu bulundu. Mahkeme heyeti, Srebrenitsa'da gerçekleştirilen katliamların yanı sıra Saraybosna kuşatması boyunca sivillere yönelik sürdürülen keskin nişancı ateşleri ve bombardımanların talimatını veren kişiyi ömür boyu hapis cezasına çarptırdı. Temyiz mahkemesinin de 2021 yılında nihai kararı onaylamasıyla birlikte cezası kesinleşen Sırp General, sağlık sorunları bahanesiyle tahliye taleplerinde bulunsa da adli makamlarca bu talepler reddedildi ve tutukluluk hali kesintisiz şekilde devam ettirildi.
Kurban yakınları için adaletin simgesel durağı kapandı
İşlediği ağır suçların cezasını hücresinde çekerken hayatını kaybeden Mladiç'in ölümü, savaşın mağdurları ve kurban yakınları için uzun bir dönemin sonu anlamına geliyor. Lahey kentindeki mahkeme binası önünde yıllardır adalet nöbeti tutan Srebrenitsalı anneler ve Bosnalı gaziler, cezanın tam anlamıyla çekilip çekilemediği tartışmalarının gölgesinde tarihi bir sayfanın kapandığını dile getiriyor. Bosna Savaşı sırasında hayatını kaybeden yüz binlerce masum insanın anısı, uluslararası hukuk tarihine geçen bu yargılama ve mahkumiyet kararıyla bir kez daha tazelenirken, Balkanlar'daki Barış ve adalet arayışının zorlu geçmişi hafızalarda tazeliğini koruyor.
