HATİCE SARI- ”Eskiden iğne atılsa yere düşmezdi.” Bu söz, Kemeraltı`nda 40 yıldır esnaflık yapan Mesut Yedikardeş`e ait. İzmir`in yüzlerce yıllık ticaret merkezi Kemeraltı, yıllar içinde yalnızca fiziksel olarak değil; müşteri profili alışveriş alışkanlıkları ve çarşının sosyal dokusu açısından da önemli değişimler yaşadı. Kemeraltı esnafı ise bu dönüşümün en büyük nedenleri arasında ekonomik koşulları, internet alışverişini ve alışveriş merkezlerinin yaygınlaşmasını gösteriyor.
‘ESKİSİ KADAR HAREKETLİ DEĞİL’
Esnafların büyük bölümü, Kemeraltı`nın geçmiş yıllara göre belirgin biçimde sakinleştiğini düşünüyor. Yaklaşık 19 yıldır çarşıda çalışan bir balıkçı, eskiden bölgede balık halinin bulunduğunu ve bunun Kemeraltı`na hareketlilik kattığını belirterek insanların zamanla AVM`lere yöneldiğini ifade etti.
35 yıldır Kemeraltı’nda balıkçılık yapan Ali Turgut ise eski günleri özlediğini söyleyerek, geçmişte işlerin daha iyi olduğunu ve esnafın daha mutlu olduğunu dile getirdi. En dikkat çeken ifadelerden biri ise 40 yıllık esnaf Mesut Yedikardeş’ten geldi. Yedikardeş, “İğne atsan yere düşmezdi.” diyerek çarşının eski yoğunluğunu tek cümleyle anlattı.
Yaklaşık 50 yıldır faaliyet gösteren aile işletmesini sürdüren Yunus Emre Özdemir ise Kemeraltı’nın tamamen değişmediğini düşündüğünü ancak zamanla insanların beklentilerinin farklılaştığını söyledi. Ona göre artık müşteriler eskisine göre daha seçici davranıyor.
‘ALIŞVERİŞ ALIŞKANLIKLARI DEĞİŞTİ’
Esnaflara göre yıllar içinde değişen tek şey çarşının kalabalığı olmadı. Müşterilerin alışveriş yapma şekli de önemli ölçüde değişti. Ali Turgut, alım gücünün düşmesinin satışları doğrudan etkilediğini söylerken, Mehmet Nuri Tunç da geçmişte müşterilerin yüksek tutarlı alışveriş yaptığını, bugün ise küçük harcamalar için bile uzun süre düşündüklerini ifade etti.
20 yıldır Kemeraltı’nda kahvecilik yapan kişi ise ekonomik şartların ağırlaşmasının insanların çarşıya gelmesini zorlaştırdığını söyledi. Artık insanların eskisi gibi oturup vakit geçiremediğini belirten Mustafa, hayat pahalılığının hem esnafı hem de müşteriyi etkilediğini dile getirdi.
‘AVM’LER VE İNTERNET ALIŞVERİŞİNİN ETKİSİ’
Röportaj yapılan esnafların neredeyse tamamı, Kemeraltı’ndaki değişimin en önemli nedenlerinden biri olarak internet alışverişi ve AVM’leri gösteriyor.
Ercan Etike, internet alışverişinin yaygınlaşmasıyla birlikte ticaretin şeklinin değiştiğini söyledi. Esnaflar, vatandaşların birçok ihtiyacını artık internetten ya da alışveriş merkezlerinden karşılamasının Kemeraltı’ndaki hareketliliği azalttığını düşünüyor.
GENÇLER TEDİRGİN
Röportajlarda dikkat çeken ortak konulardan biri de gençlerin geleneksel mesleklere bakışı oldu. Görüştüğümüz esnafların büyük bölümü, gençlerin artık esnaflık yapmak istemediğini düşünüyor.
Ali Turgut, Mesut Yedikardeş, gençlerin daha rahat çalışma koşullarını tercih ettiğini söyledi. Bu konuda farklı bir örnek veren Yunus Emre Özdemir ise dedesinden kalan işletmeyi devam ettirmek istediğini ancak kendi yaşıtlarının büyük bölümünün aynı düşüncede olmadığını söyledi.
KEMERALTI’NIN ESKİ RUHU
Esnafların bu soruya verdiği cevaplar ise farklılık gösterdi.
Ercan Etike, Kemeraltı’nın esnaf kültürünü büyük ölçüde koruduğunu düşünüyor. Ona göre samimi ilişkiler, pazarlık geleneği ve tarihi atmosfer çarşıyı ayakta tutmaya devam ediyor.
Buna karşılık Mesut Yedikardeş ve Mehmet Nuri Tunç ise Kemeraltı’nın eski ruhunu kaybettiğini savunuyor. Onlara göre ekonomik sıkıntılar, azalan müşteri sayısı ve insanların değişen yaşam biçimi çarşının eski havasını büyük ölçüde değiştirmiş durumda.
UMUT VE ENDİŞE BİR ARADA
Esnafların bir kısmı Kemeraltı’nın tarihi kimliği sayesinde varlığını sürdüreceğine inanırken, bazıları ise gerekli adımlar atılmazsa çarşının eski önemini kaybetmeye devam edeceğini düşünüyor. Özellikle otopark sorunu, ekonomik şartlar ve değişen ticaret anlayışı en çok dile getirilen sorunlar arasında yer aldı.
Röportajlardan çıkan ortak tablo, Kemeraltı’nın geçmişteki canlı günlerini özleyen bir esnaf kitlesini gösteriyor. Her ne kadar çarşı bugün de İzmir’in en önemli tarihi ve ticari merkezlerinden biri olmayı sürdürse de esnaflar, eski hareketliliğin yeniden kazanılması için hem ekonomik koşulların iyileşmesi hem de tarihi çarşının daha fazla desteklenmesi gerektiğini düşünüyor.
