Türkiye’de dar gelirli ailelerin yaşam koşullarını iyileştirmek amacıyla gündeme gelen “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Hane Destek Sistemi için çalışmalar sürüyor. Hükümet tarafından hazırlanan yeni modelin, düşük gelirli hanelere düzenli nakit destek sağlayarak temel ihtiyaçların karşılanmasına katkı sunması hedefleniyor.
Yeni sistem kapsamında kira, gıda ve enerji giderleri gibi temel yaşam maliyetleri dikkate alınacak. Hanelerin gelir durumu, yaş dağılımı, çalışabilir nüfus yapısı ve bölgesel ekonomik koşullar gibi çok sayıda kriter analiz edilerek destek miktarı ve kapsamı belirlenecek.
81 il için ayrı sosyoekonomik analiz yapılacak
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında yürütülen çalışmalar kapsamında Türkiye’deki 81 ilin sosyoekonomik yapısı ayrıntılı şekilde inceleniyor.
Hazırlanan modelde her ilin ekonomik koşulları ayrı ayrı değerlendirilecek. Bu süreçte şu kriterler dikkate alınacak:
- Bölgenin ortalama gelir seviyesi
- Konut piyasası ve kira maliyetleri
- İklim şartları ve enerji giderleri
- İşgücü piyasası ve istihdam durumu
- Hanelerdeki yaş dağılımı ve nüfus yapısı
Bu analizler sonucunda, her bölgede ortalama gelirin altında kalan aileler için destek mekanizması oluşturulacak.
Vatandaşlık maaşından kimler yararlanabilecek?
Hazırlanan modele göre vatandaşlık maaşı, belirlenen eşik gelirin altında kalan hanelere verilecek. Ancak sistem yalnızca işsiz bireyleri değil, düşük gelirle geçinmeye çalışan kalabalık aileleri de kapsayacak.
Örneğin tek maaşla geçinen ve çok sayıda çocuğu bulunan aileler de destek programından yararlanabilecek. Sistemde dikkat çeken önemli bir ayrıntı ise destek alabilmek için çalışan kişinin mutlaka asgari ücretli ya da emekli olması şartının aranmayacak olması.
Bu nedenle bazı durumlarda görece yüksek görünen gelire sahip ancak kalabalık nüfuslu haneler de destek kapsamına girebilecek. Örneğin çok sayıda çocuk bulunan ve gelir düzeyi bölge ortalamasının altında kalan bir aile için nakit destek sağlanabilecek.
Destek ödemelerinin doğrudan nakit olarak vatandaşların hesaplarına yatırılması planlanıyor.
Destekler temel ihtiyaçlara yönelik olacak
Yeni sistemde sağlanacak desteklerin özellikle kira, gıda ve enerji giderleri gibi temel yaşam maliyetlerini karşılamaya yönelik olması hedefleniyor.
Bu kapsamda yapılan etki analizlerinde, her bölgedeki dar gelirli hanelerin hangi alanlarda daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğu belirlenmeye çalışılıyor. Örneğin büyük şehirlerde kira maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle konut destekleri ön plana çıkabilirken, farklı bölgelerde gıda veya enerji desteği daha önemli hale gelebilecek.
Bu yaklaşım sayesinde sosyal yardımların bölgesel ihtiyaçlara göre şekillendirilmesi amaçlanıyor.
Vatandaşlık maaşı kriterleri henüz netleşmedi
Vatandaşlık maaşı kriterleri henüz tamamen netleşmiş değil. Hazırlanan sistem için veri analizleri ve etki değerlendirmeleri sürüyor.
Hükümet kaynaklarına göre sistemin nihai detayları, hazırlanacak yasal düzenleme ile birlikte netlik kazanacak. Düzenlemenin ardından başvuru koşulları, ödeme miktarı ve uygulama yöntemi resmi olarak açıklanacak.
Bu nedenle vatandaşlık maaşı için şu an itibarıyla kesinleşmiş bir başvuru süreci bulunmuyor.
Pilot uygulama 2026’da başlayabilir
Sistemle ilgili daha önce açıklamalarda bulunan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, yeni modelin kademeli şekilde hayata geçirilmesinin planlandığını ifade etmişti.
Yılmaz’ın açıklamasına göre Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) olarak adlandırılan modelin:
2026 yılında bazı illerde pilot uygulama olarak başlatılması,
2027 yılında ise Türkiye genelinde uygulanması planlanıyor.
Pilot uygulama sürecinde elde edilecek veriler doğrultusunda sistemin kapsamı ve uygulama yöntemi yeniden değerlendirilecek.
