Giacomo Puccini’nin üç perdelik ünlü operası “Tosca”, Haziran 1800’de Roma’da “aşk, tutku, kıskançlık, siyasi baskı ve güç çatışmalarıyla dolu” dramatik bir 24 saati anlatır. Ana karakterlerden Floria Tosca da; Ünlü, tutkulu ve çok kıskanç bir sopranodur.

Türkiye’nin ilk opera yıldızıydı Semiha Berksoy. Ve “Dünya Şairimiz” Nazım’a tutkundu. Nazım da ona! Berksoy, 1934-1935 sezonunda Nazım’ın kendisi için yazdığı "Bu Bir Rüyadır" adlı oyunda başrol oynadı. Berksoy, UNESCO'nun 2002’yi “Nazım Hikmet Yılı” ilan etmesi sebebiyle “Bu Bir Rüyadır” opereti yeniden sahnelendiğinde de 92 yaşında yeniden sahneye çıkmıştı.

308490

​​"O günlerde Nâzım, Çankırı Hapishanesi’nde kalıyordu. Nâzım, Kemal Tahir ve Hikmet Kıvılcımlı, birlikte, aynı yerdeler. Nâzım Hikmet sevgilim ya, ben de onu ziyarete giderken süslenip püsleniyorum. Üzerimde Avrupa’dan aldığım kürküm, takma kirpiklerim, başımda gösterişli kuşlu bir şapka. Çankırı ise az gelişmiş, yoksul bir Anadolu kenti.

​Benim içim içime sığmıyor. Sevgilimi göreceğim.

Nâzım, Kemal Tahir ve Hikmet Kıvılcımlı küçük köhne hapishane odasında karşılıyorlar beni. Orta yerde minicik, masa var. Üstüne pembe bir kâğıt serip süslemişler. Oturup konuşuyoruz. Yumurta kırmışlar sahana. Bir de çilek reçeli var. Onu Nâzım’la benim arama koyuyorlar. Ben de, Nâzım’la reçeli yiyorum. Akla bak! Giderken bir şeyler götürsene! Onlar sıkıntı içinde, açlık ve kaba saba urbalar içinde. Ben kürkler içinde(...) ​Ankara’ya döndüğümde peşimde bir adam, beni izliyor. Sonunda bir gün çağırdılar, Siyasi Şube’ye gittim. Neden Çankırı Hapishanesi’ne gittiğimi sordular. Pek bir şey söylemedim. Bir iki gün sonra Ankara valisi beni çağırdı; o yılların meşhur valisi Nevzat Tandoğan! Ben de devlet operasında sopranoyum, Tosca’yı oynuyorum ve devrin Milli Şefi İsmet İnönü beni dinlemeye geliyor. Tandoğan bana; ‘Semiha Hanım, siz Çankırı'ya gidip Nâzım Hikmet'le görüşmüşsünüz. O rezil adamı niçin gidip gördünüz?’ Valinin yüzüne baktım. Ne diyeyim? Ağzımdan iki sözcük çıktı: ‘Onu seviyorum!’ Vali, böyle bir karşılık beklemiyordu; galiba, çok şaşırdı: ‘Ne! O komünisti mi seviyorsunuz? O adi, rezil adamı.’ Gözlerimi kırpmadan aynı sözleri tekrarlıyordum: ‘Onu seviyorum. Onu seviyorum!’

​Vali bunun üzerine şöyle dedi: "Peki Semiha Hanım, madem öyle, istediğiniz zaman gidip görün onu, ama bari giderken bizim haberimiz olsun."

​Meğerse o zamanlar benim Nâzım'ı görmeye gittiğimi, "aşkını" reddettiğim Ferit Alnar ihbar etmemiş mi? Bunu da, Siyasi Şube'de polisler söyledi bana."(Nazım Hikmet Ve Tosca’sı Semiha Berksoy-Mektuplaşmalar, 2017 Kırmızı Kedi)

-1941 TOSCA’SI-

Bir anı. Berksoy, Çankırı Hapishanesi dönüşünde Ankara’da dönemin bakanı Hasan Ali Yücel'e gidip, "Tosca'nın tercümesi Nazım Hikmet'e verilecek," diyor. O dönemi düşünebiliyor musunuz? Tabii büyük bir kavga kopuyor. Nazım'ın dayısı da general Ali Fuat Cebesoy. O da devreye giriyor ve sonunda Nazım çeviriyi yapıyor. Semiha ona büyük bir telif parası kazandırıyor, Nazım'ın anılarında vardır bunlar.

O paralar alınıyor, İstanbul'a gönderiliyor, aileye.

Sonra Tosca oynanıyor. Meşhur '1941 Tosca'sı. Onun adı budur.(Aslıhan Lodi-Bianet,2004)

-BİR RÜYANIN ARDINDAN-

Ünal Ersözlü’nün Proje Direktörlüğünü üstlendiği, açıldığı 5 Eylül’den bu yana yaklaşık 70 bin kişinin ziyaret ettiği Romantika Sergisi’nin Küratörü Mim Melih Güneş, hafta içinde 25 yıl önceki operetin (prömiyeri 16 Ekim 2001’de yapılmıştı) yönetmeni (biz onu tv dizilerinden örneğin; ‘Yaprak Dökümü’, ‘Kuzey Güney’, bugünlerde de KanalD’deki ‘Uzak Şehir’ dizisindeki ‘Kartal’ karakterinden de anımsarız) Mustafa Avkıran, bestecisi Cumhur Bakışkan ve koreografı Övül Avkıran ile gerçekleştirdiği, “Bir Rüyanın Ardından Nazımla Konuşma-Semiha Berksoy” söyleşisini izledikten sonra düşündüm. Üç sanatçı operetle ve Berksoy ile bugüne kafar gündem olmamış anıları iyi ki bizlerle paylaştı.

Nazım da Berksoy’a aşıktı. Yani; karşılıksız değildi sevgileri. Net olan; şairimiz “Bu Bir Rüyadır”ı Semiha Berksoy için yazmıştı!

-TUTKULU AŞK-

Türkiye'nin ilk opera sanatçılarındandı yüksek dramatik Soprano Semiha Berksoy!

Darülbedayi’nin ilk oyuncularındandı! Ekrem Reşit Rey’in müzikallerinin popüleriydi! Sesli ilk Türk filmine sesini verendi! 1939’da Berlin Operası’nda Avrupa’ sahnesine çıkan ilk Türk sanatçıydı! Çankaya Köşkü’nde Atatürk’e “Madam Butterfly”ı söyleyendi. Tiyatro, opera, müzik, yazı, resim, heykel sanatlarını iç içe yoğuran sıra dışı “eşsiz, benzersiz” kişilikti!

Nazım ve Semiha, beraber iki kıymetlimizdi; "Büyüklüklerine hayran olarak, o şaşmaz o sarsılmaz dostluklarına şaşmaksızın."

Mim Melih Güneş de, Semiha Berksoy ile imrendiğimiz dostluğunu anlattı; "Yaşamak şakaya gelmez diyen şairimizi, yıllar önce de 'Sevmek, gelir mi şakaya?' demiş Nazım’ı ve Semiha Berksoy’un tutkulu aşkını!

-ORTAK YÖNLERİ, SANAT-

308499

Semiha Betksoy’un Tiyatro ve Sinema Sanatçısı kızı Zeliha Berksoy da şöyle demiştir yıllar önce;

“Semiha Berksoy'un dünya çapında ‘değerini’ herkesten evvel fark eden Türkçenin en büyük şairlerinden Nâzım Hikmet’tir. ​İkilinin ortak yönü, sanat!

“Bu vesileyle başlayan ve kimi zaman aşka evrilen bir yakınlık. Nâzım'ın mahpusluğu yüzünden ‘gerçekleşmeyen’ bir aşk ve bunun da etkisiyle iyice pekişen bir dostluk…”

Semiha Berksoy, opera yıldızıydı. Bu ülkeden kendi kültürünü sahiplenmiş, uluslararası alana taşıyıp temsil etmişti.

Dirençli, aklına koyduğunu yapan, müthiş yaratıcı, sınırsız düş gücüyle yetenekleriyle işine saygılı bir sanat ikonu!

2004’te 94 yaşında aramızdan ayrıldığında, “iki yanağına kondurduğu kıpkırmızı güller, aklımızda kalan en güzel resim değil mi?”

Ve 1987’de bir kış günü Nazım Hikmet’in Tosca’sı, Moskova’ya gidecek, Novodeviçy Mezarlığı’nda Nazım’ı -son kez- ziyaret edecek, yüreğinin en “mutena” yerinde de saklayacaktı.