ABD'li yazar, yeni romanı "Nöbet"te bizi çılgın tüketme arzusuyla yüzleştiriyor: "...millet ısısı ayarlanmış reyonlardaki turfanda sebzelerin, uzak denizlerde avlanmış balıkların... dağların eteklerinde otlamış hayvanların etlerinin önünden burun kıvırarak geçerken bir yandan da şöyle düşünüyor: Aman canım ne var bunda, Danimarka'dan et, Bering Boğazı'ndan somon, Ferrara'dan örgü ekmek... tüm bunlar benim hakkım. Oysa bunların hepsi lanet olası bir mucizeydi. Tüm bu bolluk buraya nasıl gelmişti,
New York'un metropolitan bölgesindeki Scarsdale'i, Michigan Gölü kıyısındaki (Şikago) Kenilworth'ü ya da Los Angeles'ın Beverly Park'ı gibi lüks semtindeyiz. Yan yana iki malikane... Birinde dünyanın en zengin insanlarından biri ölüm döşeğinde hayatının son anlarını yaşıyor. Diğerinde ise düğün şenliği var. Sosyetik konuklar, pahalı yiyeceklerle tıka basa dolu ikram standlarının arasında salınırken kulaklarını sahnedeki canlı müziğe vermiş.
Arif Cem Ünver'in Türkçesinden okuyacağımız George Saunders'ın yeni romanı "Nöbet"deki ironi, ilk sahneyi açtığı zengin semtinin, aynı an içinde yaşadığı çelişkiyle kendini açık ediyor. Bu güçlü ironi, sert bir küresel / toplumsal eleştiri diliyle roman boyunca devam ediyor. Hayalet kahramanlarıyla fantastik ögeler de barındıran (ancak Nöbet'teki fantazya dolaylı bir malzeme, doğrudan bir amaç değil) roman, kimilerine biraz karmaşık gelebilecek anlatımı ve çok odaklı meselelerle 184 sayfa boyunca akıyor. Saunders'ın en iyi kurmacaları arasında sayamayacağımız "Nöbet"in konusuna gelince...
ÖLÜM ODASININ BAYAT SESSİZLİĞİ
"Nöbet"te olan biteni, ruhlar aleminden gelen teselli elemanı Jill "Beybi" Blaine'nin zihninden kavrıyoruz. Son görevi "bayat sessizliğiyle" ölüm odasında son anlarını yaşayan petrol baronu K.J. Boone'un bir iç huzuruyla son nefesini vermesini sağlamaktır.
Jill ölen kişiyi ve "Çetin bir inadın krallığıydı burası" diyerek tarif ettiği mekanda faniliğinin son demlerini yaşayan misafirini şu sözlerle tasvir eder:
"Karşımda bu dünyaya kendi iradesiyle gelmemiş ve şimdi ondan zorla koparılan biri vardı..."
Sağlığında sayısız insanın canını yakmış birinin ölürken huzur bulması mümkün müdür, dahası adil midir? Roman boyunca bir yandan da bunun hesaplaşmasına şahit oluruz. Ama Boone, o çetin krallığında, hayatı boyunca işlediği cürümlerden ötürü zerre kadar bir pişmanlık belirtisi sergilemez.
Bu arada başka bir alemden gelen bir başka teselli elemanıyla karşılaşırız. İçten yanmalı motoru icat ederek iklim felaketine zemin hazırladığı için kefaret arayan bir Fransızdır. Ancak onun da çabaları sonuçsuz kalacak, küresel ısınma meselesinin bir kurgudan ibaret olduğuna inanan Boone, geri adım atmıyor. Fransız'ın başucuna getirdiği hiç kimse onun güce, petrole ve paraya olan düşkünlüğünden vazgeçiremiyor.
Jill ise bir yandan kendi açmazlarıyla boğuşuyor. Bir nebze adaletin sağlanamadığı ölümlü dünyada insanın günahlarını kabullenerek huzura ermesi olacak iş midir?..
Öte yandan Boone’un suratsız kızı da canhıraş bir gayretle babasını ve onun değerler dünyasını savunuyor:
"Bir kere solcular ikiyüzlüdür. İşe özel otomobilleriyle gidip de kapitalist sisteme dair eleştirilerini son model pahalı iPhone’lardan tweet atarak dile getirmek neyin nesidir?.."
Roman için özetle şunu diyebiliriz...
Önemli meselelere değinse ve o sert eleştirilerini son sayfaya kadar sürdürse de, ele aldığı konuların ve yan hikayelerin muğlaklaşması ve savrulması sorununa çözüm getiremiyor.
YENİ YAZARLAR YETİŞTİRİYOR
"Arafta - Deli Dolu Kitap" adlı romanıyla 2017 Booker Ödülü kazanan ABD'li yazar George Saunders, 1958 yılında dünyaya geldi.
"Aralığın Onu" adlı öykü seçkisiyle 2014 Folio Ödülü’nü kazanan Saunders’ın bugüne kadar yayımlanmış on bir kitabı var. Amerikalılar'ın ünlü edebiyat dergisi The New Yorker, 2002’de Saunders’ı “40 Yaşın Altındaki En İyi Yazarlar” arasında göstermiş, Time ise 2013’te “Dünyadaki En Etkili 100 Kişi” listesine aldı. George Saunders, halen GQ, Harper’s ve The New Yorker dergileri için yazılar yazıyor, Syracuse Üniversitesi’nde yaratıcı yazarlık alanında ders veriyor.
Nöbet / George Saunders / Deli Dolu Yayınları
2.Rüzgârla ve kendileriyle yarışan gençler
Dostluk, dayanışma, ekip ruhu, aidiyet ve yeniden başlama cesareti, kendiliğinden varolmaz. Aksine kan, gözyaşı ve büyük fedakârlıklar ister. Japon yazar Shion Miura, "Rüzgârla Koşanlar" adlı romanında büyük başarıların büyük fedakarlık gerektirdiğini anlatıyor.
Bir genç bir marketten çaldığı çörekle yakalanmamak için rüzgâr gibi koşu tutturur. Hamamdan yaşadığı yere dönmekte olan sokaktaki başka bir genç, onun hızından şoke olmuştur. Ödünç aldığı bisikletle gizemli koşucunun peşine takılır. Ona yetiştiğinde iki şeyi merak eder. Birincisi neden yiyecek çaldığı ikincisi de nasıl bu kadar hızlı koşabildiğidir.
Üniversite öğrencileri Haiji Kiyosi ile Kakeru Kurahara'nın büyük bir esin ve rekabetle şekillenen sıra dışı dostluğu da bu tesadüfle başlar.
Kakeru çörek çalmıştır, çünkü zaten kısıtlı gelen parasını mahjong oyununda batırmıştır. Haiji Kekare'nun rüzgar gibi koşusundan etkilenmiştir, çünkü kendisinin de sakatlanana kadar başarılı bir koşucu geçmişi vardır. Üstelik hayali de çok büyüktür:
Japonya üniversite geleneklerine göre on kişiden oluşan kendi bayrak koşu takımını kurmak ve üniversite seçmelerine katılabilmek.
HAİJİ'NİN DİZGİN TANIMAZ DÜŞLERİ
Ayak üstü tanıştığı ve kendisinden birkaç yaş küçük Kakeru'yu kaldığı pansiyona davet eden Haiji, koşucuyu kaçırmamak için yol boyunca ballandıra ballandıra döküntü pansiyonun nimetlerinden söz eder. Kakeru için fark etmez. Zaten ne parası vardır ne de gidecek bir yeri.
Haiji pansiyona varır varmaz Kakeru'ya, pansiyon sakinleri Shindo, Prens, Akihiro Hirata, Yuki, King, Musa, ikizler Jota ve Joji'ye takdim eder.
Yıkıldı yıkılacak pansiyonun öğrenci gençleri, her biri kendi hayatını yaşarken bir gün Haiji ağzındaki baklayı çıkarır.
Üniversitelararası yarışmalara katılacak bir atletizm takımı kurmak!
Haiji ve Kakeru'nun dışındaki sekiz genç, teklifi bir şekilde kabul eder. Ne var ki gençlerin kimisi aşırı kiloludur, kimi de sigara müptelası. Kimi hayatta yürüme hızının ötesinde geçmemiştir kimi de başını manga mecmualarından kaldıramayacak kadar naif hobilerle meşguldür.
Yiyeceklerini, eşyalarını, kıt kanaat imkanlarını paylaşmasını bile, birlikte yaşama sınavını verebilmiş bu on genç ayda en az altı yüz kilometreyi koşabilecek, sonra bu mesafeyi standartlara uygun olarak koşup Hakone Ekiden elemelerine katılabilecek midir?
BAŞARMA CESARETİ
Çağdaş Japon edebiyatının önemli isimlerinden Shion Miura'yı, geçen yıl Düşbaz Kitap etiketiyle yayımlanan, dünya çapında bir buçuk milyona yakın satışıyla göz dolduran "Seyrüsefer" adlı romanıyla tanımıştık. Shion Miura, Ebru Sarıkaya'nın Japonca aslından çevirisiyle okuyacağımız bu sıcacık romanında bizi dostluk, dayanışma, ekip ruhu, aidiyet ve yeniden başlama cesareti üzerine düşünmeye davet ediyor.
Japonya'da 2006 yılında yayımlanan "Rüzgârla Koşanlar", sinemaya, tiyatroya ve animeye uyarlanmış ve büyük ilgi görmüştü.
Gelelim Shion Miura'nın düşlerine...
Editör olma hayaliyle üniversitede okurken bir edebiyat ajanı tarafından keşfedilen Miura bu vesileyle yayın dünyasına girdi.
50 yaşındaki yazarın edebi hayatından ilginç bir not:
Miura, 2015 yılında, Japon edebiyatının büyük isimlerinden Jun'ichirō Tanizaki'nin "Makioka Kardeşler" adlı romanının ortamına ve temalarına öykünerek kaleme aldığı "Ano ie ni Kurasu Yonin no Onna" romanıyla Oda Sakunosuke Ödülü'nü kazanmıştı.
Rüzgarla Koşanlar / Shion Miura / Beyaz Baykuş Yayınları
3.Şifa ve teselli kaynağı olarak can dostlar
Sanırım toplumumuz siyasi - ideolojik ve sosyal konularda olduğu gibi hayvanları seven ve sevmeyenler konusunda da kamplaştı. Artık bazılarımız can dostlar için gözyaşı dökerken bazılarımız da eşi benzeri görülmedik hayvan katliamını alkışlarla karşılıyor.
İngiliz yazar Jay Griffiths, pek çok hayvansever bilse ve sevgisini bu bilgilerle gerekçelendirmese de özellikle bu konulara yabancı olanlar ve hayvanlara karşı önyargı besleyenler için genelde hayvanların, özelde ise can dostların insan hayatındaki etkileri üzerine çekiyor dikkatimizi.
Jay Griffiths, dört bölümde kurduğu kitabında öncelikle hayvanların sağaltıcı etkilerinin şaşırtıcılığına vurgu yapıyor:
KIZIN HAYATINI KURTARAN ASLAN
"Evcil hayvanı olan herkes, onların psikolojik açıdan ne kadar iyileştirici olduğunu bilir; dolayısıyla, kucaklaşma hormonu oksitosini artırıp stresi azalttıkları için fiziksel açıdan da şifalı olduklarını duyduğunda pek şaşırmayabilir. Ancak aslanların kaçırılan bir kızın hayatını kurtardığını, kedinin mırıldanma sesinin vücuda iyi geldiğini ya da bir köpeğin acil servisleri aramak üzere eğitilebileceğini bilmiyordum. Yunusların bizi tehlikede olan başka bir kişiye götürebileceğini veya balinaların bir tekneyi güvenli bir limana yönlendirebileceğini hiç bilmiyordum. Hayvanların bizim için hayatlarını tehlikeye atabileceklerini, ölüm ânımızda bize eşlik edebileceklerini ya da bazı polis köpeklerinin eğitmenlerinden daha güçlü bir etik anlayışı sergilediklerini hiç bilmiyordum. Şelaleleri görünce dans eden şempanzeler olduğunu ve insan beyninde yalnızca hayvanlara tepki veren özel bir bölgenin bulunduğunu asla tahmin edemezdim."
Yazar kitabının birinci bölümünde, hayvanların insanlara psikolojik olarak nasıl destek verdiklerini anlatıyor. İkinci bölümde bu desteğin psikolojik boyutunu irdeleyen yazar, üçüncü bölümde, hayvanların toplum yani siyasi yapı için nasıl iyileştirici bir rol üstlendiği ele alınıyor.
Dördüncü ve son bölümde ise, gerçek sağlığın kolektif psişeyi, yani toplumun ruh hâlini hangi koşullarda kapsadığını inceliyor.
Hayvanlar Bizi Nasıl İyileştirir? / Jay Griffiths / Mona Kitap
4.Sabırsızlar için kısa ve öz roman yazma kılavuzu
Artık roman yazarı olmak her zamankinden daha popüler bir zamane hevesi. Lakin her uğraş gibi roman yazmanın da bir bilgisi, yöntemi ve deneyim süreci var. Elbette yetenek fukarası olmayanlar için.
Ülkesinde polisiye romanlarıyla tanınan Amerikalı romancı Walter Ellis Mosley, Oğuz Tecimen'in çevirdiği "Bu Yıl Romanını Yazıyorsun" adlı kısa ve öz kitabında okuruna sürekli cesaret aşılarken okurlarının dağarcığına deneyimlerinin ışığını ve esktra bilgilerini katmaktan geri durmuyor.
Sert mizaçlı Los Angeles'lı Easy Rawlins karakterinin babası, kitabını özellikle bir yıl içinde bir roman yazmaya başlayıp bitirmeye kararlı yazar adayları için bir kılavuz olarak tasarlamış.
Walter Ellis Mosley, yazarlık yolunun başındakileri şu sözlerle motive ediyor:
"Roman yazmak kimilerinin gözünde büyüttüğü kadar zor değil. Sözle ya da işaretle iletişim kuran herkes bir bakıma yazardır. Her yönetici, anne, danışman, öğretmen ya da sokağın köşesinde abartılı hikâyeler anlatan adam da muhtemel bir yazardır. Önümüzdeki sayfalarda doğuştan gelen iletişim becerilerini yaratıcı yazıya aktarmanın yollarına işaret etmeye çalışacağım."
Bu Yıl Romanını Yazıyorsun / Walter Ellis Mosley / Ayrıntı Yayınları
5.Siyaset kuşların sadece dilinde
Fransız sanat eleştirmeni ve yazar Jean-Yves Jouannais, ülkesinde denemeleri, romanları ve derleme kitaplarıyla tanınıyor.
"Kimsenin Kuşları" ile bu yılın Goncourt Ödülleri adayları arasında yerini alan yazar, gerçekten ilginç bir konuyu romanında ustalıkla işlemiş.
Romanın konusu şöyle...
Yıl 1947, Amerikalı hukukçu Jacob Michael Lenz, sıra dışı bir görev için Almanya'nın otantik kendi Bremen'e gönderilir.
Bu sırada, Hasbruch Ormanı’nda yaşayan kuşlar, rejim çökse de ve pek çok şey gibi Nazi marşları yasaklansa da kuşlar yıllar boyunca dinledikleri bu marşlarını söylemeye devam etmektedir. Nazilerden Arındırma Komisyonu’nun derdi ise dünyadan büyüktür:
Nazi marşı çığıran bu kuşlara ne yapılacaktır?
Lenz, bir yandan ağzından çıkanı kulakları duymayan, duysa da anlamayan kuşları savunmaya çalışırken bir yandan dolanıp durduğu şehrin harabeleri arasında kendi kederine yanar.
Kara mizahla hüznün iç içe geçtiği romanı Gizem Olcay Türkçeye çevirmiş.
Kimsenin Kuşları / Jean-Yves Jouannais / TİMAŞ Yayınları
