Bir ülkede sağlıklı bir toplum ve demokrasiyi inşa etmek, “Demokrasinin Kültür Değerlerini” doğru ve tutarlı biçimde dizayn etmekten geçer. Demokrasi, “polis” (kent) yönetimi düzeyinden, sanayi toplumu ile “ulus ve toplum yönetimine” genişledi. Günümüz bilgi toplumunda da “katılımcı ve organize toplumun çok boyutlu yönetimine” dönüştü. Ancak “sistem olarak demokrasi” bir boşlukta değil, diğer toplumsal alt sistemlerin ortak etkileşim alanında birlikte şekillenen bir sistemdir. “Toplumsal Sorunlara Entegre Sistemler Yaklaşımı” (TOPSES Yaklaşımı) adını verdiğim analiz paradigmamda Toplumsal Bütünü 5 alt sisteme ayırarak konuyu inceliyorum. Bunlar merkezinde insan ve insan temelli örgütlenmelerin bulunduğu; sosyal, politik, ekonomik, teknolojik ve kültürel alanlardır. Bu alt sistemler hem kendi içinde hem kendi aralarında karşılıklı ve dinamik etkileşim ve işleyiş ilişkisi gösterirler. Ancak etkin çalışma ve işlerlik kazanması için toplumda, belli “temel yöntem” ve “temel değerlerin” geçerlilik kazanması gerekir.
****
Tüm alt sistemlerin insanla ilgili olması nedeniyle, bütüncül sistemin merkezine canlı bir varlık olan insan yer alır. İnsanın varlığı, var oluşu ve bu varoluşun sürdürülebilirliği için kendini “güvenlik içinde hissetmesi” gerekir. Bu nedenle, “herkes için güvenlik”, insani varoluşunun temel yöntemidir. İnsanlar ancak bu güvenli varoluş süreci içinde, toplumda kendini, kabullendirmeye, kanıtlamaya ve başarıya yönelir. Bu nedenle varlığı sürdürülme güvenliğini “yöntem” olarak belirleyen insan topluluklarında, insanın kendini sosyal açıdan değerli görmesi insanı “başarı değerine” yönlendirir. Bu nedenle “güvenlik ve başarı değerlerine” insani boyutta iki temel değer olarak yerleşiklik ve geçerlilik kazandırmak zorunlu ön koşuldur.
****
Sosyal alan ve sistem içinde insanlar, diğer insanlarla karşılıklı ilişki içinde bulunurlar. Tekil insan olmanın ötesinde diğer insanlarla karşılıklı ilişki ve etkileşim içine girer. Bu ilişkinin etkin ve sağlıklı işleyiş yöntemi “uzlaşmadır.” Uzlaşan insanlar, aralarındaki kavgayı önleyerek, “barışa “hizmet eder. Bu nedene “uzlaşma ve barış” sosyal sistemin iki temel değer sistemidir.
Politik alanın ve sistemin konusu, insan topluluğu içindeki yöneten ve yönetilen ilişkisini konu alır. Burada şimdiye dek bulunan, en etkin ve sağlıklı işleyiş yöntemi, herkesin belli ilkelere ve kurallara bağlı olarak, yönetime katılımını sağlayan yöntem, demokrasidir. Yöntem olarak demokrasi insanların özgürlük içinde katılım ve etkinliğini sağlamakla onun “özgürlüğüne” hizmet eder. Bu nedenle “demokrasi ve özgürlük“ politik sistemin iki temel değeridir.
