Osmanlı-İtalyan Harbi (1911-1912) çerçevesinde Rodos’un 1912’de İtalyanlar tarafından işgali ile ilgili olarak dönemin Türk basınında neredeyse hiç yazı çıkmadı. Bunun nedeni, İtalyanların işgalden hemen önce Rodos’un Türkiye olan telgraf hatlarını kesmeleriydi. Son Rodos valisi Subhi Bey, işgali, Osmanlı hükümetine bir telgraf ile zor bildirdi. Dolayısıyla Rodos’ta işgal döneminde yaşananlar kamuoyuna yeterince yansımadı ve yazılmadı. Bu yazımızda Askeri Tarih Arşivinde bulunan ve bu işgali anlatan Türkçe bir mektuba değineceğiz. Rodoslu İbrahim adlı bir Türk esnafın, İzmir’de bulunan akrabası Mehmed’e gönderdiği 19 Mayıs 1912 tarihli bu mektup, Rodos adasının son Türk komutanı Binbaşı Abdullah Beyin, Bistoz (Epistoz) köyünde işgalci İtalyan kuvvetlerine nasıl direndiğini göstermesi açısından tarihi bir belgedir. Bu mektupta verilen bilgiler, Bistoz muharebesi konusunda İngiltere’nin Rodos fahri konsolos vekili Alfred Biliotti’nin verdiği bilgilerin büyük bir kısmını onaylamaktadır.
‘Harbiye Nezaret-i Celilesine
Ahiren Rodos’tan İzmir’deki bir zata gelen mektupta İtalyanların Rodos’taki kuvve-yi Osmaniyye üzerine icra etmiş oldukları harekâttan bahis mektubun bir suretinin posta ile takdim kılınacağı fi 10 Mayıs 1329 tarihli şifreli telgrafname-yi acizi ile arz edilmişdi. Bu kerre mezkur mektubun bir sureti 6. Fırka Kumandanlığından irsal ve mektub sahibinin zabitan ile münasebette bulunan bir zat olduğu dahi bildirilmiş olduğundan mektubun harekata taalluk eden kısımlarının sureti bilihraç beray-ı malumat leffen arz ve takdim kılınmış olduğu maruzdur, 2. Ordu Kumandanı Mirliva (imza) (MSB Askeri Tarih Arşivi, 28/127/8)
Rodos’un İtalyanlar tarafından zabtına dair hususi bir mektup
Mektubun Sureti
Rodos’umuzun aziz vatana işlerimle beraber tertip eden vazifeyi ifa ettik. Lakin bir semere hasıl olmadı. Yerli ahalimizden arkadaşlarımızdan 15 şehit verdik. Ne çare ki 35 düşman sefain-i harbiyesi etrafımızı sarmış idi. Bombardıman şarapnelleri üzerimize yağmur gibi yağıyordu. Bizi Allah muhafaza etti. Biz 30 kişi Burhaneddin Efendi’nin kumandasında Mercan’da idik. Diğer arkadaşlarımız Parmaklı’da idiler. Düşman, askeri, oralardan çıkardı. Hâlbuki geceden asker çıkarılıyormuş. Bizim malumatımız yok idi. Gönüllülerimizi orada şehit verdik. Ekserisi Uzgurlu idi. Askerlerimizi İtalyanlardan orada 150 kişiyi serdiler. Lakin top ateşine mukavemet etmek mümkün değildi. Asker Bistoz’a çekilmeye mecbur oldu. O cihetteki kullar hep Bistoz’a çekildiler. Bizim çekilmekliğimiz mümkün değildi. Çünkü Mercan’da bulunuyor idik. Durmuş efendinin bağına zor yetiştik. Bombardıman akşam üzeri saat 9 buçukta kesildi. Saat 10’da Varoş’a indim. Yollarda kimse yok. Varoş’a sapdım. Birçok Hristiyan ‘hoşgeldin İbrahim’ diyerek havadis sordular. Hiçbir şeyden haberim olmadığını söyledim. 260 kişi İtalya’ya gönderildi. 100 kişi kadar da zindanda var. Askerlerimiz bugün teslim oldular. Lakin şan ve şerefleriyle r teslim oldular. Emin olunuz Rodos’ta bulunan efradı alkışlamalıyız. Kahraman binbaşı yaşasın. İtalyanlar şehri işgal ettiler. On gün geçti hiç bir havadis yok. Binbaşı köyün papasını çağırır. Cenerale haber gönderir. ’Gelecek isen gel, olmazsa geliyorum, hazır ol’ der. Andan sonra İtalya hareket-ı askeriyyesi başlar. İtalyanlar Kebabcı Mahmud Hoca ile binbaşının teslim olması haberini gönderir. Binbaşı ‘buyursunlar’ der. İtalyanlar 13.000 asker, 60 top, 20 mitralyöz ile askerimizi muhasara eder. Andan sonra onanmadan (donanma) bir zırhlı ve bila neveran 18 saat bombardıman ediyordu. Askerimizin mevkii güzel olduğundan toplar katiyyen tesir etmiyordu. Karadaki toplar tekmil şarapnel yağdırıyorlardı. Askerimizin cephanesi bitti. 11 saat muharebeden sonar teslim oldular. Haysiyet-i askeriyyenin muhafaza edilmesini binbaşı cenerale söylemiş. Asker akşam saat yarımda geldi. Gece saat 4’te vapura koydular. Ertesi günü zabitanı tekmil serbest bıraktılar. Herkes evine gitti. Borçlarını verdiler. Zabitler dükkâna geldiler. Sordum hep zabitler sağ. Yalnız 30 kadar mecruh ve maktul İtalyanlardan. Zabitlerin ifadesinden ve köylülerin ifadesinden anlaşıldığına göre 5-600 kişi gebermiş. Hem de muhakkak. Biz kendi gözümüzle 15 zabit yaralı gördük. Vapura koydular. Bir neferimizi 200 İtalyan askeri muhasara etmiş. 8 kişi geberttikten sonar zabitin alnına bir kurşun urur. Dört karış sıçradıktan sonar düşer. Düşman askerini parça parça etmişler. Vallahu billah zabitler hepsi namusları üzerine yemin ediyor. İnşaallah gazetede görürsünüz. Teslim oldukları için Yüzbaşı Nuh bey intihar ediyordu. Zor kurtardılar. Nuh beyi İzmir’de tanırlar. Çok cesur ve mükemmel zabit. Lakin Mehmedciğim Rodos’taki asker de hepsi? idi. Hatta İzmir’den tanırlar. İtalyanlar askerimizin cesaretini muharebeliğini son derece takdir ediyorlar. 1000 kişiye karşı 12.000 kişi, 60 top, 20 mitralyöz, zırhlı bombardımanı. Lakin emin olunuz dünyada İtalyan askeri gibi de gavi asker yok. Silahları beş para etmez. Cesaret hiç. Binbaşı Konağa geldiği zaman Almanya konsolosu Antuvan Barman kılıcı belinden çıkardı. Bir tarafa koydu. Ceneral yukarı çıktıktan sonra tekrar kılıcı alıp binbaşının alnından öpüp ‘bu kılıç, senin gibi cesur ve metin bir askere yakışır’ dedi. Tekrar beline kuşandı. Ertesi gün belinde kılıç ile çarşıda geziyordu. Ceneral son derece askerimizi beğendi. Zabitlerimizi kılıcı belinden çıkartmadı. Ah hele yerli ahalimizi yaptıkları hakareti sormayınız. Bir Allah bilir. Bistoz’da köylüler cephanemizin bir kısmını ateşlediler. Erzakımızı yaktılar. 3000 kişi müsellah hücum ettiler. İtalya askerlerine yol gösterdiler. Türklerin mallarını köylerde yağma ediyorlar. Tekmil fesleri çıkardılar. Şapka giydiler. Binbaşı Konağa gelirken, askerlerimiz gelirken ‘yuha, yuha’ çektiler. ‘zito, zito İtalya’ diyerek şapkalarını çıkardılar. Ne kadar denaet var ise yaptılar. Allah yeniden Rodosumuzu elimize geçirsin fi 6 Mayıs sene 1328 (19 Mayıs 1912) (MSB Askeri Tarih Arşivi, 20/85/20).
