İngiliz gizli belgeleri arasında İzmir’in 9 Eylül’de kurtarılmasından sonra Mustafa Kemal’in İngilizlere olan tavrıyla ilgili gizli bir yazışma bulunmaktadır. Bu belgenin tarihi 13 Eylül 1922’dir. Londra’dan İngiltere’nin Paris ve Roma temsilcilerine hitaben kaleme alınmıştır. Bu belgeye göre, Mustafa Kemal, İzmir’de, 12 Eylül’de, hem İngiltere’nin İzmir konsolosu Sir H. Lamb’a, hem de İngiliz Amirali Brock’a ‘İngiltere ile savaş halinde olduğunu’ bildirmiştir. Ayrıca İstanbul’daki İngiliz Yüksek Komiseri Sir H. Rumbold’u da tanımadığını ifade etmiştir. Sir H. Lamb, Osmanlı döneminde olduğu gibi, İzmir’deki İngiliz tebaasının çıkarlarını korumaya çalışmak istemişse de Mustafa Kemal’in kararlı tavrı karşısında bu isteğini yerine getirememiştir. İngilizlere olan tavırda İzmir valisi Abdülhalik Renda ile Mustafa Kemal’in arasında görüş farklılığı olduğu da göze çarpar. Mustafa Kemal, İngilizlerin istediği ‘resmi olarak İngilizler ile savaş halinde olma belgesini’ vermemiştir ama kararlı tavrı sayesinde İngilizlerin İzmir’den ve daha sonrada işgal ettikleri tüm yerlerden çekilmesini sağlamıştır. Bu olaydan sonra İngiliz Hükümeti, Ankara Hükümetine mi yoksa İstanbul Hükümetine mi akredite olacağını düşünmeye başlamıştır.
İngiliz Dışişleri Bakanlığı, 13 Eylül 1922
Curzon’dan İngiltere’nin Paris ve Roma’daki Diplomatik Temsilcilerine
Mustafa Kemal'in Tavrı
12 Eylül'de Mustafa Kemal, Sir Harry Lamb'e, kendisini Büyük Britanya ile savaş halinde gördüğünü ve İstanbul'daki Majestelerinin Yüksek Komiserini veya Sir H. Lamb'i Sir H. Rumbold'un temsilcisi veya başkonsolosu olarak tanımadığını bildirdi. İngiliz vatandaşlarını sisteme dahil etmesinin haklı bir gerekçesi olması gerektiğini söyledi, ancak bunu yapmayı planlamamıştı. Bununla beraber İzmir’in sivil valisi, Sir H. Lamb'e 13 Eylül gecesine kadar, İngiliz vatandaşlarının güvenliği konusunda endişelenmesine gerek olmadığını söyledi. Amiral Brock, Mustafa Kemal'den savaş hali hakkındaki sözlü açıklamasını yazılı olarak teyit etmesini istedi. Sir H. Lamb'e, Mustafa Kemal'in sözlü açıklamasını yazılı olarak onaylaması halinde, kendisine eşlik etmek isteyen tüm İngiliz vatandaşlarıyla birlikte İzmir'den ayrılması talimatı verildi. Sir H. Lamb'e, ayrıca, Mustafa Kemal'in diğer konsoloslara karşı tutumunu rapor etmesi ve Majestelerinin Hükümetinin Yunan-Kemal çatışmasındaki tarafsızlığını ve Ankara Hükümetinin Sir H. Rumbold'a sık sık ‘Majestelerinin Yüksek Komiseri’ olarak hitap ettiğini hatırlatması talimatı verilmiştir. Hangi hükümete akredite olduğunuzu bildirmelisiniz. (FO 424, 254 s. 201, belge: 356).
